تبلیغات
به وبلاگ رسمی دبیرستان شهید رجایی کرج (ناحیه 3) خوش آمدید - سال اول دبیرستان ( 2. ساختار سلولی ◄)

طراحی سایت

قالب وبلاگ

طراحی سایت


به وبلاگ رسمی دبیرستان شهید رجایی کرج (ناحیه 3) خوش آمدید
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 22 آذر 1390 توسط پرهام سیف

شاید همه ما فکر می کنیم  که تفاوت بین موجودات زنده و غیرزنده آسونه ولی اصلا" اینطور نیست.

آشکارترین تفاوتشون در اینه که موجودات زنده می تونن اعمال معینی رو انجام بدن که از عهده موجود غیرزنده برنمی آد.پس پایه و اساس زنده بودن در انجام دادن فعالیتها یا فرآیندهای ویژه ایه.

از طرف دیگه موجودات زنده ساختار سازمان یافته ویژه ای دارن که در طول زندگی این سازمان و نظم حفظ می شه و به نسل بعدی انتقال پیدا می کنه. این سازمان یافتگی هم در ساختار سلولی و هم در ساختار شیمیایی موجودات زنده دیده می شه.

در واقع تغذیه، تولیدمثل و سازگاری از مشخصات اصلی موجودات زنده ست.

ماتیاس شلایدن و تئودورشوان دانشمندان آلمانی به طور نادرست بعنوان اولین کسانی که رسما" تئوری سلولی رو بیان کردن شناخته می شن.

طبق این نظریه، پیکر همه موجودات زنده از سلول تشکیل شده.

20 سال بعد رودولف ویرشو، پاتولوژیست آلمانی، به این نتیجه رسید که هر سلول از سلول  قبل خودش بوجود می آد. در حال حاضر، نظریه سلولی اینطوری بیان می شه که:

1- همه موجودات زنده از سلول ساخته می شن.

2- سلول کوچکترین واحد سازنده موجودات زنده ست و واکنش های شیمیایی اصلی در اون انجام می شه.

3- هر سلول از سلول ما قبل منشاء می گیره.

و 4- هر سلول علاوه بر حیات فردی نقشی بعنوان بخشی از بدن موجود زنده هم داره.

هر سلول از سه بخش اساسی تشکیل شده:

غشاء، سیتوپلاسم و هسته.


 غشاء پلاسمایی و دیواره سلول

غشای پلاسمایی: محتویات سلول یعنی سیتوپلاسم و ارگانهای سیتوپلاسمی توسط غشای محدودکننده ای از محیط اطراف جدا می شن. این غشای محدود کننده، غشای پلاسمایی،غشای سلولی یا پلاسمالما خونده می شه. این غشاء از پروتئین لیپید و کربوهیدرات تشکیل شده و علاوه بر کنترل عبور و مرور کلیه مواد بین سلول و محیط اطرافش، در خیلی از کارهای دیگه مثل ارتباط بین سلولی هم نقش داره.

غشای پلاسمایی موادی مثل آب، اکسیژن و مواد غذایی رو به درون سلول راه می ده و به مواد زائد سلولی مثل دی اکسیدکربن، اجازه خارج شدن از سلول رو می ده.

اما خیلی از مواد دیگه نمی تونن وارد سلول یا از اون خارج بشن. پس، این غشاء خاصیت نفوذپذیری انتخابی داره. مولکولهایی که در سطح غشاء هستن، توانایی شناسایی مواد موجود در محیط رو دارن.

دیواره سلولی:

 

در سلولهای گیاهی، باکتری ها و قارچ ها و جلبک ها دیواره ضخیم و محکمی روی غشای پلاسمایی دیده می شه که دیواره سلولی نام داره. این دیواره بر خلاف غشای سلول، خاصیت نفوذپذیری انتخابی نداره و بسیاری از مولکولها از اون عبور می کنن. این دیواره نقش حفاظتی و حمایتی برای سلول رو داره و باعث استحکام و شکل دادن به سلول می شه.

سلولهای جانوری این دیواره رو ندارن و به همین دلیل که بسیاری از بخشهای گیاهان محکم تر از بخشهای درون بدن جانداران. قسمت اعظم این دیواره از سلولزه.

سیتوپلاسم:

سیتوپلاسم ماده ای که فضای درون سلول رو پر می کنه. ترکیب اصلی سیتوپلاسم، آب و پروتئینهای محلول در آبن. بسیاری از واکنشهای شیمیایی زیستی در سیتوپلاسم یا اندامکهای اون صورت می گیره. شبکه ای از رشته ها و لوله های پروتئینی در سرتاسر سیتوپلاسم وجود دارن که بهم متصل می شن و اسکلت سلولی رو می سازن. کار اسکلت سلولی شکل دهی و استحکام بخشیدن به سلول. هر کدوم از اندامکهای سیتوپلاسمی وظیفه مشخصی دارن که مهمترین اونها عبارتند از:

ریبوزومها، شبکه آندوپلاسمی، میتوکندری، دستگاه گلژی ،لیزوزم، واکوئل و کلروپلاست که دونه به دونه اونا رو توضیح می دیم.

 

ریبوزومها: ریبوزومها دونه های خیلی کوچیکی هستن که یا به صورت آزاد در سیتوپلاسم پرآکنده ان و یا اینکه به غشاهای شبکه آندوپلاسمی متصلن.

ریبوزومها در سنتز پروتئینهای سلول نقش دارن.

شبکه آندوپلاسمی: شبکه گسترده ای از کانالها و لوله های منشعب و باریکی که در سرتاسر سیتوپلاسم سلول کشیده شدن و در بعضی مناطق بصورت کیسه در اومدن.

کار شبکه آندوپلاسمی تولید کردن و انتقال مواد به بخشهای مختلف سیتوپلاسمه. به قسمتی از شبکه آندوپلاسمی که ریبوزوم نداره، شبکه آندوپلاسمی صاف می گن.

این شبکه در ساخت مواد لیپیدی و خیلی از روندهای آنزیمی سلول نقش داره. به اون قسمتی از شبکه آندوپلاسمی که بر روی خودش ریبوزوم داره، شبکه آندوپلاسمی دانه دار یا زبر می گن.

میتوکندری: میتوکندری ، اندامکی با دو غشای خارجی و داخلی، و در فعالیتهای متابولیکی متعددی مثل سنتز ATP و متابولیسم کربوهیدراتها و لیپیدها نقش داره.

در واقع میتوکندری ها در آزادکردن انرژی مواد نقش دارن.

دستگاه گلژی: این دستگاه از کیسه های مرتبط بهم تشکیل شده و رابطه نزدیکی با شبکه آندوپلاسمی داره.

 

بسته بندی و تفکیک پروتئینهای ترشحی، بعضی از پروتئینهای غشایی و آنزیمهای لیزوزومی از جمله کارهای دستگاه گلژی. در مجموع این دستگاه در ترشح مواد به خارج از سلول نقش مهمی داره.

لیزوزوم:

لیزوزومها اندامکهای کیسه مانند یا وزیکولی تشکیل شده توسط دستگاه گلژی هستن که بعد از تشکیل در سراسر سیتوپلاسم پرآکنده ان. این اندامک، آنزیم های متعددی دارن که قادر به هضم و تجزیه پروتئین، اسید نوکلوئیک، کربوهیدرات و مواد دیگه هستن.

لیزوزومها در بدن یه سیستم گوارشی داخل سلولی ایجاد می کنن و به سلول اجازه می دن تا مواد و ساختمانهای ناخواسته و پیر رو هضم و از محیط سلول خارج کنن.

واکوئل: واکوئل ها کیسه هایی هستن که هم در سلول جانوری و هم در سلولهای گیاهی دیده می شن. ولی در سلولهای گیاهی هم درشت ترن و هم تعدادشون بیشتر. توی واکوئل ها موادی مثل آب و مواد محلول در آب مثل مواد غذایی و مواد زائد انباشته می شه. واکوئلها همزمان با رشد سلول، بزرگ می شن

کلروپلاست:

کلروپلاستها، اندامکهای بیضی شکل و یا کروی هستن که توسط دو غشاء احاطه شدن. این اندامکهای سبزرنگ در فتوسنتز نقش دارن.

هسته ساختار درشتیه که غالبا" در نزدیک مرکز سلول قرار گرفته و محتویات اون توسط غشای دولایه ای به نام پوشش هسته از سیتوپلاسم جدا شده.

هسته که مرکز کنترل سلول مقدار زیادی DNA داره که به صورت چند رشته بلند و بسیار نازک به اسم کروماتین دیده می شه.

 

 

در ساختار کروماتین علاوه بر DNA، پروتئین هم وجود داره.

درون هسته، جسمی به نام هستک و مایعی به نام شیره هسته هم وجود داره. همینجا بدنیست بدونین که ریبوزومها درون هستک ساخته می شن.

وقتی که سلولها در حال آماده شدن برای تقسیم هستن، خوشه های کروماتین، مضاعف، فشرده و ضخیم شده و تبدیل به اجسام مشخصی به اسم کروموزوم می شن.

کروموزوم و کروماتین قابل تبدیل به همدیگه هستن بنابراین هر دو از مواد شیمیایی تشکیل شدن. ساختمان کروموزوم از DNA و پروتئینهایی به اسم هیستون تشکیل شده.

هر کروموزوم از دو تا کروماتید تشکیل می شه که در محلی به اسم سانترومر به هم متصل می شن.

اطلاعات ژنتیکی در مجموعه کروموزومهای یه شخص قرار داره.

تعداد و خصوصیات کروموزومهای هر شخص، کاریوتایپ اون شخص نام داره.

 انسان، 23 جفت کروموزوم وجود داره که 22 جفت اون کروموزومهای سوماتیک یا غیر جنسی و به یک جفت اون کروموزومهای جنسی می گن. این کروموزومهای جنسی در زن بصورت مشابه یا XX و در مرد به صورت غیر همسان یا XY

در بدن جانداران پرسلولی، سلولهای متفاوتی از نظر شکل و کار دیده می شن.خیلی از سلولها، یک یا چند کار مشخص انجام می دن. مثلا" سلولهای عصبی پیامها رو منتقل می کنن یا سلولهای استخوانی علاوه بر اینکه به شکل پذیری بدن کمک می کنن، به خون سازی هم می پردازن.

چندین سلول که به صورت یک واحد همکار با هم متحد شده و هماهنگ با هم، وظیفه خاصی رو انجام می دن، یه بافت رو به وجود می آرن.

 بافتهای ماهیچه ای، عصبی، پوششی و پیوندی،بافت های اصلی تشکیل دهنده بدن ما هستن.

قلب از همکاری بافتهای ماهیچه ای، عصبی، خونی و پوششی تشکیل شده و یه اندام نامیده می شه.

در واقع در اندامها، گروهی از بافتها با همکاری هم وظیفه خاصی رو انجام می دن.

معده، کبد، روده، دست ، پا ... همه و همه  از اندامهای بدن انسان هستن.

وقتی چند اندام با هماهنگی همدیگه وظیفه خاصی رو به عهده می گیرن، یه دستگاه رو تشکیل می دن. مثلا" دستگاه عصبی انسان شامل مغز، نخاع و اعصاب محیطیه. در بدن ما چند دستگاه وجود داره که می شه از جمله اونا به دستگاه گردش خون، دستگاه دفع ادرار، دستگاه عصبی، دستگاه حرکتی ، دستگاه ایمنی، دستگاه گوارش، دستگاه تنفس و دستگاه تولیدمثل اشاره کرد.

تقسیم سلولی و میتوز:

وقتی که یه سلول تخمک زن با یه سلول اسپرم مرد در هم آمیخته می شه، یه سلول اولیه به نام سلول تخم بوجود می آد. همه سلولهای بدن ما از تقسیم  های متوالی سلول تخم اولیه بدست می آن. یعنی اول، یه سلول به دو سلول و دو سلول بدست آمده به 4 سلول و بعد 8 سلول و ... تقسیم می شه.

به این تقسیم که در اون یه سلول تقسیم می شه و به دو سلول کاملا" مشابه با سلول اولیه یا مادر تبدیل می شه، تقسیم میتوز می گن.

مراحل تقسیم میتوز:

مراحل مختلف رشد و تولیدمثل سلولی، چرخه سلولی نام داره.

به مرحله ای که در آن سلول در حال تقسیم نیست اینترفاز می گن

به مرحله ای که در اون تقسیم سلولی انجام می شه ، فاز M یا میتوز می گن که خودش 4 مرحله داره.

پروفاز، متافاز، آنافاز و تلوفاز

1-  پروفاز: در این مرحله، کروماتین هسته آروم آروم پیچ می خوره و چند تا جسم استوانه ای یا سنجاقی شکل بوجود می آد. اینا همون کروموزومها هستن.

سانتریولها از همه جدا می شن و هر جفت به یک قطب سلول مهاجرت می کنن.

درهمین زمان، رشته های دوک میتوزی، بین هر دو جفت سانتریول نمایان می شه.


مرحله دوم متافاز که در اون پوشش هسته ناپدید می شه و کروموزومها در صفحه استوانه ای سلول جمع می شن. هر کروموزوم از طول خودش نصف می شه و دو کروماتید رو بوجود می آره.

آنافاز، مرحله سوم که در اون دو کروماتید خواهری یا مشابه از هم جدا می شن و در امتداد رشته ها به دو سوی سلول حرکت می کنن.

آخرین مرحله تلوفاز که در اون دو دسته کروموزومهای جدید، کاملا" از هم جدا می شن و رشته های دوکی از بین می رن. بعد از اون غشای هسته ای در اطراف هر دسته از کروموزومها تشکیل می شه.

در همین هنگام، در حد فاصل دو هسته، فرورفتگی ای بوجود می آد و تا اونجایی پیشرفت می کنه که سیتوپلاسم و اندامکهای سلول اولیه به دو نیم تقسیم می شن. سرانجام دو سلول کاملا" مشابه بوجود اومده و از هم جدا می شن.

این شکل نمای ساده ای از میتوز رو نشون می ده.

و میرسیم به علل و علایم سرطان که در پستی که گذاشته بودیم جدا و مفصل توضیح دادیم

<<موفق باشید>>





طبقه بندی: آزمون و توضیحات بعضی از دروس،
.: Weblog Themes By Pichak :.


این وبــــلــاگ تنها وبلاگ رسمی دبیرستان شهید رجایی ناحیه 3 کرج است. ایمیل مدرسه:rajayi_karaj@hotmail.com | طراحی : پرهام سیف

تبادل لینک

خرید بک لینک